ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

152

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

و حرصى كه در اين كلمه به آن اشاره شده است آزمندى در به دست آوردن چيزهاى نابود شدنى است مانند به دست آوردن و گردآورى مال و افزودن آن از هر راهى و به هر صورتى كه ممكن باشد به اين معنى كه در به دست آوردن آن قانون عقل و آزادگى را رعايت نكند . و از گذشته معلوم شد كه حرص نكوهيده مستلزم طرف افراط از دو طرف فضيلت پاكدامنى است . چون مستلزم آن است كه آدمى به طلب آنچه سزاوار نيست و عقل و دين آن را اجازه نداده است خارج شود . پس مورد طلب از موارد حرام مىباشد و چون حرص نكوهيده در آدمى ثابت شد محقّقا بر او صادق است كه ناگزير در كار حرام افتاده است و از حرام پرهيز ندارد و به سبب آن از پاكدامنى بيرون و با خروج از پاكدامنى از دادگرى نيز خارج مىشود و در زمرهء گنهكاران قرار مىگيرد و به همان دليل است كه امام ( ع ) بيشتر اوقات بازرگانان را نكوهش كرده و فرموده است : بازرگان گنهكار است و گنهكار در آتش است مگر بازرگانى كه به حق بدهد و به حق بگيرد ، پس گفتار آن حضرت ( ع ) : « بازرگان گنهكار است » اشاره به اين است كه بيشتر اوقات بازرگان از حرص نكوهيده خالى نمىباشد و با آن از ملكهء پاكدامنى به طرف گناه بيرون مىرود . و گفتار آن حضرت ( ع ) : « جز كسى كه به حق بدهد و به حق بگيرد » يعنى كسى كه از آز تهى باشد كه لازمه اش داشتن فضيلت آزادگى است و آن نوعى از انواع پاكدامنى مىباشد ، و چون فرا گرفتن احكام دينى و آراسته شدن به آداب شريعت بيشتر اوقات از آن حرص نشأت مىگيرد لازم است كه دانش آن احكام را بر كوشش در بازرگانى مقدّم بدارد تا براى بازرگان آنچه در دين مجاز است از غير مجاز مشخّص شود روايت شده كه آن حضرت ( ع ) در بازارها مىگرديد و مىفرمود : اى گروه مردم فهميدن و دانستن احكام آن گاه تجارت ، فراگيرى مسائل دين ، سپس بازرگانى به خدا سوگند ربا در اين امّت پنهانتر از حركت مورچه بر روى سنگ سخت صاف مىباشد . و حضرت ( ع ) فرمود : هر كه بدون آگاهى به احكام دين تجارت كند سخت به رباخوارى مىافتد ، منظور از ارتطام سخت در گل فرو رفتن است و از حضرت صادق ( ع )